Ronald Giphart (foto: Keke
Keukelaar)

Aan Ronald Giphart de eer deze keer het academische jaar in Groningen te openen met een Letterenlezing. Giphart kennende (nou ja, voorzover je ooit een schrijver denkt te kennen) wist ik natuurlijk dat het geen droog soort hoorcollege van een 'saaibek' (de term is van Giphart) zou worden. En dat klopte helemaal.
Het thema van zijn betoog was 'Is humor het ondergeschoven kindje in de literatuur?' Een retorische vraag, want ja, humor zit in het verdomhoekje en staat in de hiërarchie op een lager plan dan het drama, aldus Giphart. Hij gaf als illustratie hiervoor de afzegging van een spreekbeurt die zijn kameraad Bert Natter eens te beurt was gevallen, omdat in een van diens boeken, volgens de strenge commissie die hem had uitgenodigd, 'de humor het drama overschaduwde'. Dat mocht dus niet en de uitnodiging voor de spreekbeurt werd ingetrokken.
Tijdens een discussie over de analyseerbaarheid van humor had Giphart het eens aan de stok gekregen met Henk Spaan (de man die samen met Harry Vermeegen in de jaren tachtig van de vorige eeuw probeerde leuk te zijn). Volgens Spaan 'moest je met je poten van humor afblijven, want als je het ging ontleden, bleef er niks van over' (nee, in zijn geval klopt dat ook wel). Giphart was van mening dat je  humor wel degelijk aan een analyse kon onderwerpen. En dat ging hij in het vervolg van zijn lezing toelichten.
Tijdens zijn vakantie had hij daartoe diverse loodzware werken over het onderwerp doorgeploegd. 'Als onderwerp is humor helemaal niet humoristisch', vertrouwde Giphart het gehoor toe.
Tijdens zijn graafarbeid in die taaie kost was hij bloedserieuze  uitspraken over het fenomeen tegengekomen als 'Lachen is een oefening in doodgaan' (Plato), 'De lach is het teken van een zieke geest, het is alleen aan de goden onblusbaar te lachen (Democritus) en  'Lachen is een hoeveelheid onbruikbaar geworden seksuele energie' (Freud > vandaar de slappe lach - AD -). Het lachen zou je er bijna van vergaan.
Gelukkig had Gipharts lezing een heel ander effect op het publiek, want er werd vaak en smakelijk gelachen.
Een basiselement van humor, zo betoogde Giphart, was dat de 'gebruiker' van dit middel breekt met het verwachtingspatroon van de toehoorder. Het grappige daarbij was dat Giphart door zijn optreden deze op zich correcte stelling juist ondergroef: alle aanwezigen verwachtten een komische presentatie, die kregen ze, dus Giphart bewerkstelligde geen breuk met hun verwachtingspatroon. En toch riep hij keer op keer een gulle lach op bij zijn gehoor.
Giphart noemde zelfs een formule voor humor, opgesteld door Igor Krichtafovitch. Het gaat te ver om die hier te behandelen, maar geinteresseerden kunnen er hier meer over lezen.
Tot slot gaf Giphart de uitkomst van een door hemzelf onder vrienden en collega's uitgevoerd onderzoek. Dit had als onderwerp: 'wie is de meest humoristische hedendaagse schrijver in het Nederlandse taalgebied?' De uitkomst bleek Herman Brusselmans te zijn. Daar kon ik goed mee leven. Als er één schrijver is, die mij de slappe lach kan bezorgen, dan is hij het wel. Lees Logica voor idioten maar eens en je weet hopelijk wat ik bedoel.
Met de lezing van Giphart verklaarde de universiteit dus het academische jaar voor geopend. Dat begin valt samen met het begin van de meteorologische herfst (op 1 september). Giphart bracht ons op de rand van de zomer echter nog in een zonnig humeur.
Ronald Giphart is de laatste tijd twee keer vrij kort achter elkaar in Groningen geweest, dus het zal wel even duren voor hij onze stad weer aandoet, maar we zullen hem 'met duizend armen omhelzen'!

De intrigerendste zin van de afgelopen dagen komt wat mij betreft voor rekening van Volkskrant-correspondent Noël van Bemmel in zijn artikel 'Pesterijen en wangedrag op militaire opleidingen' (in de Volkskrant van 28 augustus).

Na een rondje langs de militaire opleidingsinstituten blijkt dat de adelborsten op het KIM zich het ernstigst misdragen. Maar liefst 58% zegt te maken te hebben gehad met ongewenst gedrag, waaronder seksuele toenaderingen en het tonen van pornofoto's. En dan nu de zin die mij het hele weekend heeft beziggehouden:

'Eén slapende adelborst werd in 2007geswaffeld door medeleerlingen en hield daar psychische klachten aan over.'

Deze zin roept bij mij bizarre beelden en een stel vragen op. Lag de gekwelde adelborst in zijn bed en veranderden de swaffelpenissen in zijn dromen tot gummiknuppels die op hem neerdaalden? En bestaan de psychische klachten nu uit nachtmerries waarin grimmige agenten hem een pak rammel met hun wapenstok geven?

Of kwam in de dromen van de slapende adelborst een bataljon swaffelende medeleerlingen dreigend op hem af als waarschuwend met hun staart zwaaiende roofdieren?

En kan een tegen je wang aantikkende penis, die volgens Wikipedia 'daarbij gewoonlijk slap of niet volledig geërecteerd is', je in je slaap zó raken dat je er psychische klachten aan overhoudt?

Waarschijnlijk had de getroffen adelborst zijn medeleerlingen eenvoudigweg met hun ongewenste actie kunnen doen stoppen door hun bij het ontbijt toe te bijten: 'Hou je swaffel!'

   

Zoals gezegd, ik zou terugkomen op het Noorderzon-project Human Library, in het geval dat ik 'uitgeleend' zou worden.
Ik werd zaterdagmiddag gebeld door een van de organisatrices van Human Library met de mededeling dat er een lezer was voor mij. Dus ik naar het Noorderplantsoen voor iets dat op een blind date leek.
Beviel het levende boek de lener niet, dan mocht die het al na vijf minuten terugbrengen. Gelukkig, dat overkwam mij niet; mijn gesprekspartner maakte het volledige leenuur vol, een uur waarin van alles de revue passeerde, van de moeite die het kost je als docent staande te houden in het middelbaar onderwijs tot aan de bronnen van inspiratie voor mij als dichter.Tot slot kocht hij zelfs een bundel van mij. 
Goed, ik ben maar één keer uitgeleend, maar dat voelt toch beter dan helemaal niet gevraagd worden; dan voel je je toch enigszins een 'bibliotheekdochter' die staat te verstoffen in het kordon van strakke, stramme ruggen om je heen.Tenslotte ga je als 'levend boek' pas leven, als je wordt uitgeleend en gelezen.

Momenteel is in het Noorderplantsoen in mijn woonplaats Groningen Noorderzon in volle gang. Ik moet eerlijk opbiechten dat ik er weinig tot niets van meekrijg, terwijl ik vele jaren lang een trouwe bezoeker van allerhande Noorderzon-theatervoorstellingen ben geweest. Na drie volle dagen Lowlands is meteen doorstomen naar nog meer culturele evenementen misschien net iets teveel van het goede. Het weer helpt daarbij natuurlijk ook niet mee.
Ik heb me wel aangemeld bij Human Library, een interessant project dat dit jaar tijdens de hele Noorderzon draait. Human Library is een bibliotheek waar bezoekers geen boeken, maar mensen kunnen lenen. Het is de bedoeling dat het uitgeleende levende boek in gesprek gaat met degene die hem of haar heeft gereserveerd. Met die wetenschap snap je de zinsnede 'Oorspronkelijk is het project ontstaan om vooroordelen en stereotypering tegen te gaan', in de nieuwsbrief over Human Library ook beter.
Het feit dat je je aanmeldt wil nog niet zeggen dat je ook daadwerkelijk wordt uitgeleend; dat hangt uiteraard af van de nieuwsgierigheid van de bibliotheekbezoeker. Vrijdag 27 augustus moet ik mogelijkerwijs in actie komen. Als ik in de hoedanigheid van levend boek interessante gesprekken zal hebben, dan zal ik daar op deze plaats verslag van doen. Mocht ik 'bibliotheekdochter' blijven, dan zal ik mij, net als een niet-uitgeleend boek, gesloten houden.

Vandaag (23 augustus) ben ik vroeg in de middag thuisgekomen van Lowlands. Het was weer fantastisch. En het weer was fantastisch, dat ook, want vanaf vrijdagmorgen was het zeer zonnig en hoewel het gedurende het weekend ook urenlang (zwaar) bewolkt was, bleef het warm en droog. Pas zondagavond laat begon het voorzichtig te regenen. Die timing van De Grote Regenmaker was dus perfect.
Goed, tot zover het weerpraatje, maar wat veel belangrijker is. Hoe was de muziek? Voor mij kwam het hoogtepunt (wat dat betreft) al op zaterdagavond met Snow Patrol. De band zette meteen heel sympathiek in met de mededeling dat ze op een andere festival twintig minuten na de officiële speeltijd door waren gegaan. Zanger Gary Lightbody gaf hiermee te kennen dat zijn band dat nu ook ging doen. En de Alpha-tent was daar blij mee. Het geluid stond goed afgesteld, de groep had er zin in en er kwamen veel hits voorbij. Iets meer pittige nummers als Please just take these photos from my hands hadden er wat mij betreft wel in gemogen, maar goed, in zijn totaliteit was het een geweldig concert.
Van een heel andere orde en met een heel andere sfeer, maar eveneens super, was het optreden van Staff Benda Bilili op de vroege zondagmiddag. Deze Congolese band komt uit de krottenwijken van Kinshasa en bestaat uit mannen met een handicap. Vier van hen zitten vanwege polio in een rolstoel. Die ziekte heeft hen ook bijeengebracht. Maar het fascinerende is dat je niet naar de groep kijkt als naar een meelijwekkend stelletje invaliden. Deze heren spelen namelijk fantastisch, waarbij vooral de ritmesectie een extra pluim verdient.
Roger Landu, niet-gehandicapt maar ooit als zwerfkind door de groep geadopteerd, baarde opzien met zijn satongé, een eensnarig instrument dat Landu zelf maakte van een elektriciteitskabel die met een houten boog is bevestigd aan een metalen melkbus, de klankkast. De toon verandert Landu door het hout te buigen, zodat de snaar wat strakker of losser komt te staan. Het is dit instrument dat Staff Benda Bilili zijn kenmerkende sound geeft. Hoewel het Lowlands-publiek 's zondags om 13.00 u. traditiegetrouw nog in de sluimerstand staat, werd de band enthousiast ontvangen. Voor mij een van de klappers van Lowlands 2010 (en dat zeg ik echt niet om multiculticorrect te zijn).
De afsluiter van het festival was Queens of the Stone Age. Die groep heb ik twee keer eerder live gezien (waarvan een keer op Lowlands) en ik dacht te weten wat ik kon verwachten: prettig doordenderen op orkaankracht op een uitzinnig deinende zee van klanken met een beest van een drummer als losgeslagen kapitein, maar dit bleek een lelijke misvatting. Al vanaf het begin voelde ik dat het mis was. De geluidsafstelling was allerbelabberdst, zodat ik vanaf het tweede nummer gehoorbescherming in moest hebben. Wat een hemelsbreed verschil met de geluidsafstelling van Snow Patrol, die uitgebalanceerd, kristalhelder en zeer aangenaam aan de oren was! En de muziek was, tsja, moeilijk, niet lekker en meteen na de laatste noten gingen de lichten aan en werd er begonnen aan de afbouw. Niks toegift, niks twintig minuten langer doorspelen omdat je daar zin in hebt. Dit had een daverend slotstuk moeten worden, maar ik vond het een afgang.
Maar goed, over het geheel genomen was Lowlands dus weer prachtig. En wederom heb ik louter aardige mensen ontmoet en geen wanklank (buiten de podia) vernomen. Ja, naar Lowlands gaan is altijd een beetje thuiskomen. En ik weet nu alweer dat ik in 2011 wederom mijn kamp in Biddinghuizen op zal slaan.